İklim baskıları dünya genelinde giderek artıyor ve özellikle gıda sistemleri kırılgan, insani krizlerin sürdüğü bölgeler ağır yükleniyor. Dünya Meteoroloji Örgütü’nün (WMO) verileri, bu baskıların Afrika kıtasında ne denli belirginleştiğini ortaya koyuyor.
Afrika’da İklim Tehlikeleri Tırmanıyor
WMO’nun Afrika’da İklim Durumu 2025 raporuna göre, geçtiğimiz yıl Afrika genelinde aşırı hava olayları ve iklim kaynaklı afetler en az 13 milyon kişiyi etkiledi ve 3 binden fazla kayıp yaşandı.
Sel, en sık görülen tehlike olmaya devam etti ve kaydedilen hava olaylarının yarısından fazlasını oluşturdu. Nijerya‘da Mayıs ayında meydana gelen şiddetli seller 200’den fazla cana mal olurken, Demokratik Kongo Cumhuriyeti‘nde Nisan ayında yaşanan sel felaketleri 160’ın üzerinde kayba yol açtı. Doğu Afrika’nın bazı bölgelerinde ise kuraklık, zorlu koşulları daha da ağırlaştırdı.
Afrika, küresel ortalama hızından daha çok ısınıyor, buzulların gerilemesi hızlanıyor ve 1999’dan bu yana kıyı şeridlerindeki deniz seviyesi yükselmesi küresel ortalamayı aşıyor. Kilimanjaro Dağındaki buzul örtüsü, 1900’de 11,4 kilometrekare iken son yıllarda bir kilometrekarenin altına düştü.
İklim bilim insanları, bu değişimlerin hava olaylarının sıklığını ve şiddetini artırdığını, hazırlık ve uyum için kullanılabilir zaman dilimini daralttığını uyarıyor.
El Niño Yeni Bir Dalgalanmaya İşaret Ediyor
Bu arka planda, BM Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ve Dünya Gıda Programı (WFP), 2026 sonlarından 2027’ye doğru şiddetlenmesi beklenen güçlü bir El Niño hava oluşumunun yeni bir iklim krizi dalgasını tetikleyebileceği uyarısında bulundu.
El Niño ile ilişkili yağış rejimlerindeki değişimlerin bazı bölgelerde kuraklığa, bazılarında ise şiddetli sebeep olması bekleniyor. Bu durum Afrika, Asya, Pasifik ve Latin Amerika ile Karayipler’de hasat, hayvancılık, su kaynakları ve gıda üretimini tehdit ediyor.
Kurumlar, erken aksiyon alınmazsa milyonlarca insanın gıda güvensizliğinin kötüleşmesi ve geçim kayıplarıyla karşılaşabileceği konusunda uyarıyor.
BM Kurumları İlk Kez Ortak Çağrı Yapıyor
FAO ve WFP, El Niño’nun beklenen etkilerine karşı ilk kez ortak bir erken uyarı ve önleme çağrısı başlattı. Ortak Önleyici Eylem Çağrısı kapsamında, yaklaşık 8,8 milyon insanın hazırlanmasını desteklemek için 202 milyon dolar fon hedefleniyor.
Çağrının merkezinde, krizler başladıktan sonra müdahale etmek yerine afetler gerçekleşmeden önce destek sağlamak yatıyor. Planlanan müdahaleler arasında nakit yardımı, kuraklığa ve sele dayanıklı tohum dağıtımı, hayvan koruma önlemleri, su depolama sistemleri, erken uyarı mesajları ve yerel koşullara uyarlanmış iklim danışmanlıkları yer alıyor.
El Niño’dan etkilenmesi beklenen yaklaşık 1,2 milyon kişiyi destekleyen sistemler halihazırda mevcut, ancak ek finansman sağlanması durumunda faaliyetler hızla genişletilerek 22 öncelikli ülkede 7,6 milyon kişiye daha ulaşılması hedefleniyor.
Finansman Çağrısı Zor Bir Dönemde Geliyor
FAO Başkan Yardımcısı Beth Bechdol, deneyimlerin defalarca gösterdiği üzere kriz eşiğine ulaşmadan önce harekete geçmenin, afetler ardından acil müdahaleye kıyasla hem daha etkili hem de daha az maliyetli olduğunu vurguladı.
WFP İcra Direktörü Carl Skau ise uluslararası toplumun büyük bir gıda krizini önlemek için yalnızca dar bir pencereye sahip olduğu uyarısında bulundu. Skau, “Bu olayları önceden görebileceğimiz araçlara sahibiz, önemli olan bu bilgiyle nasıl hareket etmemiz” diyerek hızlı eylemin geçim kayıplarından önce aileleri korumak için kritik olduğunu belirtti.
Kurumlar, finansman çağrısının küresel insani operasyorlar için zor bir döneme denk geldiğine dikkat çekti; ihtiyaçlar artmaya devam ederken yardım bütçeleri giderek artan baskı altında.
