UNAIDS Genel Müdürü Winnie Byanyima, HIV/AIDS mücadelesinde yaşanan kırılmayı değerlendirerek, “Bu, dünyanın bu hastalıkla savaşmak için bir araya geldiğinden bu yana HIV müdahalesindeki en ciddi kesintiden kuşku duyulmamaktadır” ifadelerini kullandı.
Her hafta, Sahra Altı Afrika’da 3.000 ergen kız ve genç kadın HIV bulaşıyor. Bu durum, dünyanın en savunmasız nüfus gruplarına ulaşmada başarısız olduğunun en net göstergelerinden biri olarak değerlendiriliyor.
Byanyima, “Kesintiler, sivil alanın daralması ve marjinalleşmiş nüfusların daha fazla suçlanmasıyla birleşerek, HIV müdahalesinin şu ana kadar gördüğü en büyük fırtınayı yarattı” dedi.
UNAIDS’in tespitlerine göre, insanlar tedaviye erişemiyor ve virüs yayılma eğilimini sürdürüyor.
Küresel Yardımlarda Keskin Düşüş
UNAIDS’in Global AIDS brief – United to end AIDS raporundaki temel bulgular şöyle:
- 2025 yılında birden fazla ülkeden sağlanan küresel kalkınma yardımı, rekor düzeyde bir düşüşle yüzde 23 oranında azaldı
- HIV programları ağır bir darbe aldı; 2024 ile 2025 yılları arasında yüksek yüklemeli bölgelerde test programları yüzde 22 oranında geriledi
- Kondom finansmanı bazı durumlarda yüzde 90’ın üzerinde kesintiye uğradı
- 2025’te iki ülke eşey ilişkiyle ilgili yeni yasaklar getirirken, 2026’da bir ülke eşey ilişkiye yönelik cezaları artırdı
- HIV’i önlemek için kullanılan günlük ilaç olan PrEP’nin kullanımı, UNAIDS’e veri sağlayan 62 ülkede 2024 ile 2025 yılları arasında yüzde 38 oranında keskin biçimde düştü
Raporun tamamına buradan ulaşabilirsiniz.
Önlem ve Bakım Çözülürken Haklar Geri Çekiliyor
Ayrıca rapor, marjinalleşmiş nüfusların suçlanmasının UNAIDS’in bu eğilimleri izlemeye başlamasından bu yana ilk kez arttığını ve haklarda tehlikeli bir geri çekiliş yaşandığını ortaya koyuyor.
Önlemlerin, dünyanın bunu ölçeklendirmeye ihtiyaç duyduğu anda, özellikle yeni, devrim niteliğinde, uzun etkili önleme yenilikleri pazara girmeye başlarken çözüldüğü belirtiliyor.
UNAIDS raporuna göre, önleme yapılan yatırım 2024’te toplam HIV harcamalarının yalnızca yüzde 11’iydi ve bu sınırlı yatırım, yerel finansmanın boşluğu dolduracağına dair hiçbir işaret olmamasına rağmen imdi daha da küçülüyor.
Kırılgan Başarı
HIV müdahalesi, son 25 yılda küresal sağlık alanındaki en başarılı hikâye olmuştur:
- AIDS’e bağlı ölümler, 2010’daki 1,3 milyondan 2025’te 570 bine yüzde 56 oranında azaldı
- Yeni enfeksiyonlar, 2010’dan bu yana 1,2 milyona yüzde 43 düştü
- HIV ile yaşayan 40,9 milyon kişinin yüzde 78’i artık tedavi altında
Ancak bu başarı kırılgan bir yapıya sahip.
Neredeyse dokuz milyon kişi tedavi altında değil.
Dış finansmanın azaldığı bir dönemde tedavi kazanımları son derece kırılgan bir konumda bulunuyor.
Finansman Kesintilerinde Eşitsiz İlerleme
Son dönemde yapılan bir çalışma, 47 ülke ve üç kıtada (Asya-Pasifik, Latin Amerika ve Afrika) faaliyet gösteren 90 toplum örgütünü incelemiş ve u sonuçlara ulaşılmıştır:
- HIV ile yaşayanlara yönelik toplum destek hizmetlerinde yüzde 50 düşüş
- Seks işçilerine yönelik hizmetlerde yüzde 82 azalma
- Erkeklerle ilişkiye giren erkeklere yönelik hizmetlerde yüzde 85 kesinti
UNAIDS’e göre, topluluklar finansmanını kaybettiğinde tüm müdahale erişimini, güveni ve etkinliğini kaybediyor. Kurum aynı zamanda Doğu Avrupa, Orta Asya, Orta Doğu, Kuzey Afrika ve Latin Amerika’da artan enfeksiyonlarla birlikte eşitsiz ilerlemeler de bildirdi.
Byanyima, “AIDS’i nasıl sona ereceğini biliyoruz” diyerek, “Şimdi soru siyasi olacak: yatırım mı yapacağız yoksa geri mi çekileceğiz?” dedi.
‘2030’a Kadar AIDS’i Sonlandırabiliriz’
22-23 Haziranda Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun HIV/AIDS Yüksek Toplantısı’nda ülkeler, önümüzdeki beş yılda AIDS’i sona hedefleyeni yeni bir politik deklarasyonu kabul edecek.
Yeni deklarasyon, Global AIDS Stratejisi’nden 2030 hedeflerini içerecek.
Kapsayıcı hedefler arasında 2030 yılına kadar 40 milyon kişiye antiretroviral tedavi ulaştırılması, 20 milyon kişinin HIV’i önleyen ilaca erişiminin sağlanması ve tüm insanların damgalama ve ayrımcılıktan arındırılmış hizmetler alması yer alıyor.
UNAIDS Genel Müdürü, “Global AIDS Stratejisi’ni takip edersek ve BM Üye Devletleri önümüzdeki beş yıl boyunca müdahaleyi yönlendirecek güçlü bir politik deklarasyonu kabul etmeye taahhüt ederse, 2030 yılına kadar AIDS’i sonlandırabiliriz” ifadesini kullandı.
Byanyima, “Ancak harekete geçmezsek, yılların kazanılmış ilerlemesini tersine çevirme riskiyle karşı karşıyayız” uyarısında bulundu.
UNAIDS’in çalışmaları hakkında daha fazla bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.
