Bilim dünyasında etik dışı uygulamaların organize bir yapıya büründüğünü belirten Üsküdar Üniversitesi Rektör Danışmanı Prof. Dr. Tayfun Uzbay, “sahte bilimsel yayın” faaliyetlerinin artık büyük bir endüstri haline geldiğini açıkladı. Özellikle tıp ve sağlık bilimleri alanında yoğunlaşan bu durumun, toplumsal sağlık için ciddi bir risk oluşturduğuna dikkat çekildi.
Bilimsel Sahtekarlık Organize Bir Endüstri Oldu
Prof. Dr. Tayfun Uzbay, bilim dünyasında son 20 yıldır yaşanan etik erozyonun, “yayın fabrikaları” adı verilen yapıların kurulmasına yol açtığını ifade etti. Uzbay, bu sistemin işleyişini şu sözlerle anlattı: “Bu artık içinde paranın da dönmekte olduğu büyük bir endüstriye dönüşmüş durumda ve bunlara yayın fabrikaları deniliyor. Birtakım yayınlar üretiliyor. Bu şekilde çok kısa sürede bazı kişiler istediklerinden daha fazla sayıda makaleye sahip olabiliyorlar.”
Prestijli Dergilerde Etik İhlal İddiaları
Northwestern Üniversitesi’nden Reese Richardson’ın PNAS dergisinde yayımlanan çalışmasına atıfta bulunan Prof. Dr. Uzbay, saygın bilim dergilerinde bile editörlerin taraflı hakemlik mekanizmaları işletebildiğini belirtti. Uzbay, “Çalışmada bu durum açıkça ortaya konuyor. Araştırma derinleştikçe ise karşımıza oldukça ilginç ilişkiler ağı çıkıyor. Bu ağ içinde; uydurma verilerin kolayca normal bir makale haline getirilip yayımlanmasından tutun, 3-4 yazarlı bir çalışmanın 8-9 yazarlı hale getirilip yazar sıralarının satılmasına kadar pek çok üzücü ve bilime olan saygıyı zedeleyici sonuçlara ulaşılıyor” dedi.
Toplumsal Sağlık ve Bilime Güven Riski
Sahte yayınların kanser gibi kritik sağlık konularında yanıltıcı bilgiler ürettiğini vurgulayan Prof. Dr. Uzbay, akademik sistemdeki ödüllendirme kriterlerinin gözden geçirilmesi gerektiğini savundu. Uzbay, “Sayı ve skor odaklı değerlendirme yerine, bilim insanının kendi emeğiyle ürettiği, bizzat içinde yer aldığı çalışmalara öncelik vermemiz; bu tür nitelikli araştırmaları teşvik edip ödüllendirmemiz önemlidir. Aksi takdirde, yakın gelecekte, bilime olan inanç daha da zayıflayacaktır” açıklamasında bulundu.
