Batıl inançlar, belirsizlik dönemlerinde bir başa çıkma mekanizması olarak kullanılsa da aşırıya kaçılması durumunda bireyin ruh sağlığını olumsuz etkileyebiliyor. Uzmanlar, kontrolsüz batıl inançların karar verme yetisini zayıflattığına dikkat çekiyor.
Belirsizlikle Başa Çıkmada Psikolojik Bir Araç
Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Uzman Klinik Psikolog Sena Kalaz Güven, batıl inançların temelinde insan zihninin belirsizlik karşısında geliştirdiği başa çıkma mekanizmalarının yattığını belirtti. Güven, “Psikolojik olarak insanlar, kontrol edemedikleri durumlarda anlam arayışı içerisindedir” dedi. Araştırmalara göre, stresli durumlarda beyin tehdit algısını azaltmak için nedensellik yanılsaması gibi bilişsel stratejiler geliştirerek rastlantısal olaylar arasında sahte neden-sonuç ilişkileri kuruyor.
Kaygıyı Azaltabilir Ancak Bağımlılık Yaratabilir
Batıl inançların kaygıyı azaltarak psikolojik dayanıklılığı destekleyebileceğini ifade eden Sena Kalaz Güven, “İnsan, yaşamı üzerinde kontrol sahibi olduğunu hissettiğinde kaygı düzeyi azalır” açıklamasında bulundu. Ancak bu inançlara aşırı bağımlı olmanın öz yeterlilik duygusunu zayıflattığını belirten Güven, şu uyarılarda bulundu: “Birey, kendi yetenekleri yerine dışsal faktörlere güvenmeye başladığında bağımsız karar alma kapasitesi azalır. Özellikle yüksek düzeyde belirsizlik kaygısı yaşayan kişilerde, batıl inançların karar verme süreçlerini rasyonel temelden uzaklaştırdığı görülmektedir.”
Kültürel ve Nörobiyolojik Temeller
Uzman Klinik Psikolog Sena Kalaz Güven, batıl inançların sadece bireysel değil, aynı zamanda kültürel normlar ve sosyal öğrenme ile şekillendiğini vurguladı. Nörobiyolojik açıdan ise beynin dopamin sistemi ve ödül mekanizmasıyla yakından ilişkili olduğunu belirten Güven, yüksek kaygı seviyelerinde amigdala ve prefrontal korteks arasındaki iletişimin değiştiğini ifade etti.
Ruh Sağlığı İçin Denge Önemli
Batıl inançların stres yönetimi ve motivasyon gibi konularda sınırlı faydalar sağlayabileceğini belirten Güven, sözlerini şöyle tamamladı: “Batıl inançların aşırıya kaçması psikolojik rahatsızlık riskini beraberinde getirir. Obsesif-kompulsif bozukluk (OKB) benzeri tekrarlayıcı ritüellerin oluşumu bu aşırılığın bir yansımasıdır. Batıl inançlar, kontrol kaybına yol açacak boyuta ulaştığında bireyin psikolojik sağlığını olumsuz etkileyebilir.”
