BM’nin her beş yılda bir düzenlenen HIV/AIDS Yüksek Düzeyli Toplantısı’nda konuşmacılar, hükümetleri AIDS’i 2030 yılına kadar bir halk sağlığı tehdidi olarak sona erdirmeye yeniden çağırdı ve önümüzdeki beş yıl için küresel müdahaleyi yönlendirecek yeni bir Siyasi Bildirge’nin kabul edilmesini istedi.
BM Genel Sekreter Yardımcısı Amina Mohammed, on yıllar süren küresel iş birliğiyle sağlanan olağanüstü ilerlemeye dikkat çekti.
Genel Sekreter António Guterres adına konuşan Mohammed, “İlk AIDS vakasının rapor edilmesinden bu yana 45 yılda dünya, sıra dışı bir kararlılık ve dayanışma gösterdi” dedi.
Bu çaba, AIDS’e bağlı ölümlerin 2004’teki zirvesinden bu yana yüzde 70 azaltılmasına ve dünya genelinde 32 milyondan fazla kişinin hayat kurtaran antiretroviral tedaviye ulaşmasına yardımcı oldu.
İlerleme Baskı Altında
Ancak Mohammed, ilerlemenin dengesiz ve kırılgan olduğu uyarısını yaptı. 2024 yılı sonu itibarıyla 9,2 milyon kişi hala HIV tedavisine erişemiyor, 1,3 milyon kişi HIV bulaştırmış ve 630 bin kişi AIDS’e bağlı nedenlerden hayatını kaybetmişti.
“Kesintiler önleme çabalarını ve müdahale için çok olanaklı olan toplum sistemlerini doğrudan etkiliyor” dedi.
Genel Sekreter Yardımcısı, beş öncelikli alanda yenilenmiş eylem çağrısında bulundu: önlemeye ve tedaviye erişimi genişletmek, toplum liderliğini güçlendirmek, insan haklarını korumak, finansmanı artırmak ve uluslararası iş birliğini canlandırmak.
“İnsan hakları ve eşitlik, müdahalemize rehberlik etmeye devam etmeli” diyen Mohammed, “damgalama, ayrımcılık ve küçülen sivil alan, hayatları riske atmaya dev etmeye” uyarısında bulundu.
Virus Yayılmaya Devam Ediyor
Açılış konuşmalarının ardından UNAIDS Yönetici Direktörü Winnie Byanyima, HIV müdahalesinin mevcut durumuyla ilgili bir değerlendirme sundu.
“OECD’ye göre, 2025’te kalkınma finansmanı kaydı düşüşle yüzde 23 azaldı” dedi.
UNAIDS Yönetici Direktörü, HIV programlarının yüksek yükü olan düşük gelirli ülkelerde özellikle etkilendiği uyarısı yaptı.
“Geçen hafta yayınlanan en yeni UNAIDS verilerimiz kırılganlık gösterdi” diyen Byanyima, “HIV testleri yüksek yükü olan ortamlarda yüzde 22 düştü, bu da kişilerin durumlarını bilmediği ve virüsün yayılmaya devam ettiği anlamına geliyor” dedi.
Müdahale Tehlikede
Bazı yerlerde prezervatif finansmanının yüzde 90’dan fazla kesildiğini belirten Byanyima, “Önlem, yeni uzun etkili ilaçlar gibi yenilikleri ölçeklendirmemiz gereken anda yıkılıyor” dedi.
Bu gerilere rağmen, AIDS’i sona erdirmenin hala mümkün olduğunu vurgulayan Byanyima şunları söyledi: “Araştırma bize bir tedavi verebilir. AIDS’i sona erdirmek mümkündür; ancak tehlikeli bir anda buluşuyoruz. Çok taraflılık bir nesildir en zayıf haliyle karşı karşıyayken tehditler tüm kazanımlarımızı tersine çevirmeye hazır.”
Toplumlar Merkezde
Sivil toplumu temsil eden Uluslararası HIV ile Yaşayan Kadınlar Topluluğu (ICW) Küresel Program Sorumlusu Karen Dunaway, delegeleri konferans salonlarında tartışılan politikaların gerçek hayatları şekillendirdiğini hatırlattı.
“Bu müdahalenin geleceği, bu odada yapacağımız seçimlere bağlı olacak” dedi.
Bedensel özerkliği korumayı, toplumsal cinsiyet eşitliğini ilerletmeyi ve anahtar nüfusları dışlayan, cezalandıran ve damgalayan yasa ve politikaları kaldırmaya çağırdı.
Bitmemiş Mücadele
On yıllar süreci savunuculuğunu değerlendiren Dunaway, ilerlemenin kendiliğinden olmadığı hatırlattı.
“Her kazanım için savaşılması gerekiyordu. Kaldırılan her engelin onu sorgulayan birine ihtiyacı vardı. Her taahhüt bir seçimdir” dedi.
“Bu yüzden bu an önemli. Bu odadaki insanlar, dünyayı daha iyiye dönüştürebilecek HIV müdahalesini şekillendirme gücüne sahip.”
İki günlük toplantının, 2030 yılına kadar ulusal HIV taahhütleri için dünyanın birincil hesap verebilirlik çerçevesi olarak hizmet etmesi amaçlanan yeni bir Siyasi Bildirge’nin kabul edilmesiyle sona ermesi bekleniyor.
