BM destekli bir rapor, iklim değişikliği, biyolojik çeşitlilik koruması, toplumsal cinsiyet eşitliği ve kırsal dönüşüm konularına artan odaklanma bağlamında, arazi hakları konusunda daha güçlü siyasi bağlılığı ve kapsayıcı politikaları vurguluyor.
Son yirmi yılda hükümetler, Afrika’daki arazi politikası ve arazi, balıkçılık ve ormanların sorumlu biçimde düzenlenmesi gibi konularda ulusal ve uluslararası çerçeveler benimşedi; bu da 70’den fazla ülkenin arazi reformu çabalarına yol açtı.
Arazi Güvensizliği ve Eşitsizlik
Buna rağmen ilerleme yavaş. BM Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), Uluslararası Arazi Koalisyonu (ILC) ve Fransız tarımsal araştırma ve iş birliği örgütü CIRAD tarafından hazırlanan rapora göre, dünya arazilerinin yalnızca yüzde 35’inin mülkiyet, kullanım veya yararlanma hakları resmi olarak belgelenmiş durumda.
Raporun diğer bulguları arasında, önümüzdeki yıllarda evlerini veya mülklerini kaybetme olasılığını yüksek veya çok yüksek gören, 1,1 milyardan fazla insanın “arazi güvensizliği” yaşaması yer alıyor.
FAO Baş Ekonomisti Maximo Torero Cullen, “Arazi güvensizliği, düşük verimlilik, daha zayıf direnç ve daha kötü beslenme bedeli ödenen en zararlı eşitsizlik biçimlerinden biridir” dedi.
Torero Cullen, güvenli arazi kullanım hakkının sürdürülebilir yatırımı mümkün kıldığını ve kısa vadeli hayatta kalma ile uzun vadeli gıda güvenliği arasındaki fark olduğunu belirtti.
Araziler Kimin Elinde?
“Arazi Kullanım ve Yönetim Durumu” raporu, arazilerin nasıl sahiplendiğini, kullanıldığını ve yönetildiğini izlemek amacıyla tasarlanan ilk küresel kapsamlı değerlendirme olarak nitelendiriliyor.
Rapor, devletlerin dünya genelinde arazilerin yüzde 64’ünden fazlasına yasal mülkiyet sahibi olduğunu ortaya koyuyor; ancak bu rakam, belirlenmiş kullanım haklarına sahip ancak belgelenmemiş mülkiyeti olmayan geleneksel arazileri de içeriyor.
Tam olarak dörtte birinden fazla arazinin bireyler, şirketler veya topluluklar tarafından özel olarak sahiplenildiği biliniyor. Kalan yüzde 10 civarındaki arazinin kullanım durumu ise bilinmiyor.
Özel bireyler ve şirketlerin sahip olduğu arazi yaklaşık dünya arazilerinin yüzde 18’ini, yani 2,4 milyar hektarı oluşturuyor.
Tarımsal araziler ele alındığında – küresel arazi alanının yaklaşık yüzde 37’si – en büyük arazi sahiplerinin yüzde 10’u, ekili tüm arazilerin neredeyse yüzde 90’ını işletiyor.
Çeşitli Mülkiyet Sistemleri
Rapor ayrıca arazi kullanım sistemlerinin bölgeler arasında nasıl farklılaştığını da ele alıyor.
- Sahra Altı Afrika’da arazilerin yüzde 73’ü geleneksel kullanım altında bulunuyor, ancak bunların yalnızca yüzde 1’i resmi olarak tanınmış durumda; çoğu ise belgelenmemiş ve devlet mülkiyeti altında.
- Kuzey Amerika’da arazilerin yüzde 32’si özel mülkiyettedir.
- Latin Amerika’da bu oran yüzde 39’dur.
- Avrupa’da ise Rusya hariç olmak üzere yüzde 55 oranında arazi özel mülkiyettedir; Rusya’da devlet arazileri egemendir.
Yerliler ve Kadınlar
Ayrıca, yerli halklar ve diğer geleneksel kullanım hakkı sahipleri dünya arazilerinin yüzde 42’sini, yani 5,5 milyar hektarı işgal etmekle birlikte, bunların yalnızca 1 milyar hektarında net mülkiyet hakları belgelenmiş durumda.
Veriler ayrıca, neredeyse tüm ülkelerde kadınların konaklama veya tarım amaçlı arazi sahibi olma veya araziler üzerinde güvenli haklara sahip olma olasılığının erkeklere göre daha düşük olduğunu gösteriyor; bu da arazi haklarını güvence altına almak için resmi ve yasal belgelerin önemini vurguluyor.
Geleneklere Göre
Rapor ayrıca, büyük ölçüde yerli halklar, göçebe ve kabile gruplarının yönettiği geleneksel arazi sistemlerinin ayrıntılı bir incelemesini sunuyor.
Geleneksel araziler ormanları, çayırlıkları, sulak alanları ve balıkçılık alanlarını içeriyor ve bu arazilerin yönetimi – bir zamanlar eski moda veya geçmişin bir kalıntısı olarak görülen – biyolojik çeşitlilik ve iklim eylemine katkıları nedeniyle hem insanlar hem de gezegen için giderek daha hayati hale geliyor.
Dünya genelinde yaklaşık 4,2 milyar hektar geleneksel arazi haritalanmış olup, Antarktika hariç Dünya’nın toplam arazi alanının yüzde 32’sini temsil ediyor.
Karbon Salınımı Uyarısı
FAO, bu toprakların, büyük ölçüde orman biyomlarında bulunan ve iklim hasarını önlemek için zamanında geri alınamayacak tahılamaz 45 gigaton karbon tuttuğunu, yani küresel toplamın yüzde 37’sini oluşturduğunu belirtti.
Diğer bir deyişle, salınan herhangi bir karbon, küresel ısınmayı artırmayı önlemek için yeterince hızlı bir şekilde geri emilemiyor.</
BM örgütü, geleneksel arazilerin genişleme, büyük ölçekli endüstriyel tarım, petrol ve gaz çıkarmadaki ve madencilikteki insan faaliyetleri giderek artan baskılarla karşı karşıya olduğunu belirtti.
FAO, paradoksal bir şekilde, yenilenebilir enerji, biyoyakıtlar, koruma ve karbon dengelerine yönelik bazı iklim çözümlerinin, özellikle resmi tanıma veya korumaları olmayan araziler üzerinde bu baskıları artırdığını ekledi.
