Mars atmosferini ve evrimini gözlemlemek amacıyla tasarlanan ilk görev olan NASA’nın MAVEN (Mars Atmosphere and Volatile Evolution – Mars Atmosferi ve Uçucu Evrim) uzay aracı, 11 yılı aşkın bir süredir Mars yörüngesinde yürüttüğü faaliyetleri sona erdirdi. Bir yıllık asıl görev süresinin çok ötesinde çalışan uzay aracıyla son kez 6 Aralık’ta, Kızıl Gezegen’in arkasına geçtiğinde sinyal alındı.
NASA, MAVEN görevinin kazanımlarını tartışmak için bugün, 3 Çarşamba günü saat 14.00’de (Doğu Saati) bir medya telekonferansı düzenleyecek.
Kurum, Şubat ayında kurtarma çabalarını değerlendirmek ve uzay aracının olası mevcut durumunu belirlemek amacıyla bir anomali inceleme kurulu oluşturdu. İnceleme kurulu, MAVEN uzay aracının kurtarılamadığına ve artık bilimsel görevini ve veri aktarım işlevini yerine getiremeyeceğine karar verdi. Bu sonuç, görev ekibinin bulgularıyla uyumlu.
MAVEN’den Aralık ayında Mars’ın arkasına geçmeden önce alınan telemetri verileri, tüm alt sistemlerin normal çalıştığını gösteriyordu. Uzay aracı Mars’ın arkasından çıktıktan sonra, NASA’nın Derin Uzay Ağı (DSN) herhangi bir sinyal tespit edemedi. DSN’nin açık döngü alicileriyle kaydedilen radyo sinyallerinin analizinden elde edilen kısa bir telemetri verisi parçası, uzay aracının Mars’ın arkasından çıktığında güvenli modda olduğunu ve olağanüstü yüksek bir hızla döndüğünü gösterdi. Bu durum, MAVEN’in yörünge yörüngesinde bir bozulmaya işaret ediyordu. İnceleme kurulu, bu dönme hareketi nedeniyle uzay aracının pillerinin boşaldığını, iletişim sisteminin gücünü kaybettiğini ve MAVEN’in kurtarılamaz bir duruma geldiği sonucuna vardı.
Bu ön bulgular, anomalinin olası kök nedenini ele almamaktadır ve soruşturma devam etmektedir. İnceleme kurulu bu yılın ilerleyen aylarında nihai raporunu sunması bekleniyor. NASA, bilim ve keşif toplulukları için tam görev veri setini arşivlemek amacıyla standart prosedürleri izleyerek MAVEN göresinin resmen faaliyetlerini sona erme sürecini başlattı.
NASA Merkez’i (Washington) Gezegen Bilimi Bölümü direktörü Louise Prockter, “MAVEN’in bize sunduğu bilim, Mars’a insan göndermeden önce ne tür radyasyon koruması ve güvenlik önlemleri almamız gerektiği konusunda bizi bilgilendirmede kilit rol oynadı. MAVEN’den toplanan veriler, önümüzdeki on yıllar boyunca Mars hakkında değerli bilgiler sunmaya devam edecek” dedi.
Kasım 2013’te fırlatılan MAVEN görevi, Kızıl Gezegen’in üst atmosferini, iyonosferini ve Güneşle etkileşimini inceleyerek Mars atmosferinin uzaya nasıl kaybını araştırdı. Atmosfer kaybını anlamak, bilim insanlarına gezegenin atmosfer ve iklim tarihi, sıvı su ve gezegen yaşanabilirliği hakkında bilgi veriyor.
MAVEN görevinin baş araştırmacısı ve Colorado Üniversitesi Boulder’da Atmosfer ve Uzay Fizik Laboratuvarı araştırmacısı Shannon Curry, “MAVEN görevi, Mars atmosferi ve evrimi hakkındaki anlayışımızı gerçekten ileriye taşıdı. Bu veri seti, alanda muazzam bir etki yarattı. Bilim ekibi tüm bu harika keşiflerle son derece gurur duyuyor” ifadelerini kullandı.
Güneş’in Mars Üzerindeki Etkisi
MAVEN’in ilk büyük bulgularından biri, Mars atmosferinin erozyonunun solar fırtınalar sırasında önemli ölçüde arttığıydı. Ekip, Güneş’ten sürekli akan yüklü parçacık akışı olan solar rüzgarın ve solar fırtınaların Mars atmosferini sürekli olarak nasıl sıyırdığını ve bu sürecin Mars iklimini potansiyel olarak yaşanabilir bir dünyadan bugünkü soğun, kurak gezegene dönüştürmede nasıl kilit bir rol oynadığını inceledi. MAVEN görevi, hem Güneş’ten hem de Mars atmosferinin tepkisinden eşit anda ölçümler alabilen tek uzay aracı olduğu için Güneş’in ve uzay havasının Mars’ı nasıl etkilediği konusundaki anlayışımızı benzeri görülmemiş ölçüde ileriye taşıdı.
Mars’taki Işık Gösterileri
MAVEN görevi, enerjik parçacıklar atmosfere dalıp gazları bombardıman edip parlatıldığında ortaya çıkan çeşitli türde kuzey ışıkları (aurora) keşfetti. MAVEN ekibi, protonların Mars’ta yeni türlerde kuzey ışıkları yarattığını gösterdi. Dünya’da proton kuzey ışıkları yalnızca kutupların yakınında çok küçük bölgelerde meydana gelirken, Mars’ta her yerde ortaya çıkabiliyor.
Mars Atmosferi Uzaya Saçılıyor
Mars atmosferinin çoğunu nasıl kaybettiğini daha iyi anlamak için MAVEN, herhangi bir gezegende ilk kez atmosferik saçılma (sputtering) ölçtü. Ekip, soygaz olan ve Mars atmosferindeki diğer bileşenlerle nadiren reaksiyona giren argonu gözlemleyerek bunu gerçekleştirdi. Argonun atmosferden uzaklaştırılabileceği tek önemli yol, iyonların Mars atmosferine yeterince yüksek hızda çarparak havuzda bir bomba atar gibi gaz moleküllerini atmosferin dışına fırlattığı atmosferik saçılma sürecidir. Ekip, 11 yıllık verileri kullanarak, enerjik parçacıkların atmosfere çarptığı tam konumlarda yüksek irtifalarda saçılmış argonun varlığını ortaya koyarak saçılma sürecini gerçek zamanlı olarak gösterdi.
Mars’ın Tozlu Sırlarını Anlamak
2018’de bir dizi toz fırtınası, Kızıl Gezegen’i saran kadar büyük bir toz bulutu oluşturdu. MAVEN ekibi, bu “küresel” toz fırtınasının Mars’ın üst atmosferini nasıl etkilediğini inceleyerek bu olayların suyun uzaya kaçışını nasıl etkilediğini anlamaya çalıştı. Toz fırtınalarından kaynaklanan ısınmanın, su moleküllerini her zamankinden çok daha yükseğe atmosferde yükseltebileceğini ve uzaya kaybedilen suda ani bir artışa yol açtığını doğruladı.
Kuyruklu Yıldızları Takip Etmek
Mars bilimine ek olarak MAVEN, NASA’nın Mars’ta kuyruklu yıldız 3I/ATLAS’ı gözlemleme çabalarına katkıda bulundu. Geçen yıl 10 gün boyunca MAVEN ekibi, bir kamerada çeşitli filtreler kullanmak gibi, kuyruklu yıldızı birden fazla dalga boyunda birden fazla görüntü yakalayarak 3I/ATLAS’ı yakalamak için yeni bir gözlem kampanyası tasarladı. Ardından kuyruklu yıldızdan gelen hidrojeni belirlemek için yüksek çözünürlüklü UV görüntüler çekti. Bilim insanları, bu görüntülerin birleşimini inceleyerek çeşitli molekülleri tanımlayabilir ve kuyruklu yıldızın bileşimini ve tarihini daha iyi anlayabilir.
Görev ömrü boyunca MAVEN bilim ekibi 800’den fazla yayınla üretkenlik gösterdi ve ek yayınlar planlanmaktadır.
Bilimin yanı sıra MAVEN uzay aracı, NASA’nın Mars Röle Ağı’nda Mars gezginlerinden Dünya’ya veri iletişiminde kilit bir rol oynadı. Ayrıca, tek bir günde başka bir gezegenden aktarılan en fazla veri için güneş sistemi rekorunun sahibi.
Bugünkü medya telekonferansının ses kaydı, kurumun web sitesinde şu adreste yayınlanacak:
Telekonferansa katılımcılar şunlardır:
- Tiffany Morgan, direktör, Mars Keşif Programı, Gezegen Bilimi Bölümü, NASA Merkez
- Mike Moreau, proje yöneticisi, MAVEN, NASA Goddard Uzay Uçuş Merkezi, Greenbelt, Maryland
- Greg Heckler, Yetkinlik Geliştirme Yardımcı Program Yöneticisi, SCaN (Uzay İletişimi ve Navigasyonu), NASA Merkez
- Shannon Curry, MAVEN baş araştırmacısı, Colorado Üniversitesi Boulder’da Atmosfer ve Uzay Fizik Laboratuvarı
Telefonla soru sormak isteyen medyanın en geç 12:00’de şu adrese RSVP göndermesi gerekmektedir: [email protected]. NASA’nın medya akreditasyon politikası çevrimiçi olarak mevcuttur.
MAVEN görevi, NASA Mars Keşif Programı portföyünün bir parçasıdır. Görevin baş araştırmacısı, Colorado Üniversitesi Boulder’daki Atmosfer ve Uzay Fizik Laboratuvarı’nda bulunmaktadır ve bu laboratuvar aynı zamanda bilim operasyonlarını ve halkla ilişkileri yönetmekten sorumludur. NASA’nın Maryland, Greenbelt’teki Goddard Uzay Uçuş Merkezi MAVEN görevini yönetmektedir. Lockheed Martin Space uzay aracını inşa etmiş ve görev operasyonlarından sorumludur. NASA’nın Güney Kaliforniya’daki Jet İtme Laboratuvarı navigasyon ve Derin Uzay Ağı desteği sağlamaktadır.
NASA Mars Keşif Programı hakkında daha fazla bilgi için şu adresi ziyaret edin:
https://science.nasa.gov/planetary-science/programs/mars-exploration
-son-
Karen Fox / Alana Johnson
Merkez, Washington
240-285-5155 / 202-672-4780
[email protected] / [email protected]
Sarah Frazier
Goddard Uzay Uçuş Merkezi, Greenbelt, Md.
202-853-7191
[email protected]
