Her yıl yaklaşık 5 milyon çocuk beşinci yaşını dolduramadan hayatını kaybediyor. Birleşmiş Milletler (BM) çocuk ölüm oranlarına ilişkin yeni ve kapsamlı rapor, bu ölmlerin büyük bölümünün önlenebilir olduğunu ve düşük maliyetli müdahalelerle önlenebileceğini vurguluyor.
UNICEF ve dünya genelindeki kuruluşların hazırladığı Levels and Trends in Child Mortality raporu, çocuk ölümlerinin sadece sayılarını ve coğrafi dağılımını değil, aynı zamanda nedenlerini de ilk kez bütüncül bir şekilde ortaya koyuyor.
İlerleme Hızı Düşüyor
Rapora göre, beş yaş altı çocuk ölümleri 2000 yılından bu yana yarıdan fazla azaldı. Ancak bu azalma hızı 2015’ten itibaren yüzde 60’tan fazla yavaşladı. Uzmanlar, küresel bütçe kesintilerinin bu olumsuz eğilimi daha da belirgin hale getirdiğine dikkat çekiyor.
Beslenme Sorunları ve Enfeksiyonlar
Raporda yer alan bulgular arasında, bir aylık ile beş yaş arası 100 binden fazla çocuğun şiddetli akut beslenme yetersizliğinden doğrudan hayatını kaybetmesi yer alıyor. Bu, bu tür ölümlerin ilk küresel tahmini olma özelliğini taşıyor. Pakistan, Somali ve Sudan gibi ülkelerde kaydedilen rakamlar özellikle dikkat çekici düzeyde.
UNICEF Genel Müdürü Catherine Russell, “Hiçbir çocuğu önlemeyi bildiğimiz hastalıkların ölümüne terk etmemeliyz. Ancak çocuk sağlığındaki ilerlemenin yavaşladığını görüyoruz ve bu, küresel bütçe kesintilerinin ardından daha da endişe verici bir tablo oluşturuyor” dedi.
Bulaşıcı hastalıklar büyük bir tehdit olmaya devam ediyor. Dünya genelinde beş yaş altı ölümlerin yüzde 43’ü başlıca dokuz enfeksiyon hastalığından kaynaklanıyor. Sıtma, ishal ve zatürree gibi hastalıklar, özellikle yüksek yükümlülüğe sahip bölgelerde ölümcül sonuçlar doğurmaya devam ediyor.
Çad, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Nijer ve Nijerya gibi endemik ülkelerde ölümler yoğunlaşmış durumda. Çatışma, iklim şokları, istilacı sivrisinekler ve ilaç direnci gibi biyolojik tehditler, önleme ve tedaviye erişimi olumsuz etkiliyor.
Yeni Doğan Ölümleri Artıyor
Yeni doğan ölümleri artık tüm beş yaş altı ölümlerin neredeyse yarısını oluşturuyor. Erken doğum komplikasyonları ve doğum sırasında ortaya çıkan sorunlar, enfeksiyonlarla birlikte başlıca ölüm nedenleri arasında yer alıyor.
Çatışma Bölgelerindeki Çocuklar Daha Fazla Risk Altında
Coğrafi eşitsizlikler belirgin olmaya devam ediyor. 2024 yılında tüm beş yaş altı ölümlerin yüzde 58’i Sahra Altı Afrika’da gerçekleşirken, Güney Asya yüzde 25 oranında temsil ediyor. Kırılgan ve çatışmalı bölgelerdeki çocuklar, beşinci yaşlarını dolduramadan ölme olasılıklarının diğer bölgelere göre neredeyse üç kat daha fazla olduğu belirtiliyor.
Ayrıca raporda, 2024 yılında ilaç ve 24 yaş arası 2,1 milyon çocuk, genç ve genç yetişkinin hayatını kaybettiği de kaydediliyor. Gençler arasında kendi kendine zarar verme, 15-19 yaş arası kız çocuklarında önde gelen ölüm nedeni iken, trafik kazaları erkek çocuklarında ön plana çıkıyor.
Yetersiz Finansman Tehdidi
BM yetkilileri, azalan kalkınma finansmanının anne, yenidoğan ve çocuk sağlığı programlarını giderek daha fazla baskı altına aldığı uyarısında bulundu. BM Ekonomik ve Sosyal İşler Departmanı Şefi Li Junhua, bulguları “birçok ülkenin Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri kapsamındaki çocuk sağlığı hedeflerinden uzak olduğunun açık bir hatırlatması” olarak nitelendirdi.
Li Junhua, “Bu ölümleri nasıl önleyeceğimizi biliyoruz. Şimdiye kadar ihtiyaç olan, yenilenmiş siyasi kararlılık, birinci basamak sağlık hizmetlerine sürdürülebilir yatırım ve hiçbir çocuğun geride kalmamasını sağlayacak daha güçlü veri sistemleridir” dedi.
Rapor, çocuk sağlığına yapılan yatırımların en etkili kalkınma önlemlerinden biri olmaya devam ettiğini vurguluyor. Aşılar, beslenme programları ve doğumda nitelikli bakım gibi kanıtlanmış müdahalelerin milyonlarca hayat kurtarabileceği belirtiliyor.
