BM Genel Sekreteri António Guterres, Londra Eylem Haftası’nda yaptığı konuşmasında, yapay zeka şirketlerinin veri merkezlerinin karbon, su ve toprak ayak izi dahil tam çevresel etkilerini açıklamaları çağrısında bulundu.
Guterres, dünyanın bağımlılığının hem iklim krizini hem de Hormuz Boğazı’ndaki büyük çaplı denizcilik aksaklıkları ile İran, İsrail ve ABD’yi içine savaşın yarattığı enerji krizini beslediğini vurguladı.
“Bu krizler ayrı görünebilir ancak aynı yıkıcı kökene sahiptir: fosil yakıtlar. Ve aynı cevabı gerektirir: temiz enerjiye hızlı ve adil bir geçiş ile zarar görenler için uyum, dayanıklılık ve iklim adaleti,” diyen Guterres, kurumsal liderliği kurşunlu benzinin terk edilmesine ve ozon deliği yaratan kimyasalların yasaklanmasına benzer küresel bir dönüşüm çağrısı yaptı.
BM’nin enerji bağımsızlığı planı
- Emisyonları hızla kes: Emisyonlar şu anda zirve yapmalı ve 2050 yılına kadar sıfır net emisyona ulaşmalı; küresel metan kirliliği mücadelesi dahil.
- Temiz enerjiyi hızlandır: Yenilenebilir enerji yatırımları devam etmeli, fosil yakıt projelerine sübvansiyon son verilmeli ve fosil yakıt kârları, toplulukları ve enerji geçişini desteklemek için vergilendirilmeli.
- Yapay zekayı temizle: Büyük yapay zeka şirketlerinin veri merkezlerinin çevresel etkilerini açıklaması ve 2030 itibarıyla yenilenebilir enerjiyle çalıştırılması gerekiyor.
- Adil geçişi sağla: Temiz enerjiye geçişin iş yaratan, toplulukları destekleyen ve gelişmekte olan ülkeler için kalkınma sağlayan bir süreç olması gerekiyor.
- İklim dayanıklılığını artır: Uyum, erken uyarı sistemleri ve en savunmasız insanları korumaya yönelik önlemlere yatırım yapılmalı.
- Adil finansmanı genişlet: Gelişmekte olan ülkelerin temiz enerji, iklim uyumu ve sürdürülebilir kalkınma yatırımları için uygun maliyetli finansman sağlanmalı.
- Bilimi ve doğruluğu savun: Bilime olan güç artırılmalı, iklim dezenformasyonuyla mücadele edilmeli ve çevre gazetecileri ile insan hakları savunucuları korunmalı.
Dünya’nın kritik eşikleri
Paris’te 1,5°C sıcaklık artışı hedefinin üzerinde geçen on yılı aşkın süredir, ABD’nin bu yıl Ocak ayında ikinci kez çekilmesine rağmen, BM destekli bilim insanları önümüzdeki yıllarda bu eşiğin aşılacağını uyarıyor.
“Her on derece önemli,” diyen Guterres, aşırı sıcak sularda yaşayamayan mercan resiflerine, kıyılarını tehdit eden buzulların erimesine ve küçük ada ülkelerinin dalgalar altında kaybolma riskine dikkat çekti.
Bu kıyamet senaryosuna karşı “aşımı sıkı şekilde sınırlamamız, süresini kısaltmamız ve sıcaklıkları 1,5°C’nin altına hızla düşürmemiz” gerektiğini vurguladı.
‘Tüm enerjilerin anası’
Orta Doğu krizinin 1970’lerdeki petrol krizi ve Rusya’nın Ukrayna’yı işgaliyle karşılaştırılabilecek “tüm enerjilerin anası”nu tetiklediğini belirten Guterres, gelişmekte olan ülkelerin daha ağır darbe yediğini söyledi.
“Bu bir borç şoku, gıda şoku, kalkınma şoku,” diyen Guterres Londra’daki dinleyicilere seslendi.
Yenilenebilirlerden adil bir gelecek
“İyi haber şu ki – geçmiş tüm enerji krizlerinden farklı olarak – artık açık bir çıkış yolu var, temiz bir çıkış yolu,” diyen Guterres, 2010’dan bu yana güneş enerjisinin maliyetinin yüzde 90, rüzgar enerjisinin yüzde 70 ve batarya depolamasının yüzde 95 düştüğünü belirtti.
Yenilenebilir enerji, ABD, AB ve Japonya’nın yıllık karbon diyoksit emisyonlarının toplamından daha fazla saklama sağladı ve temiz enerji yatırımları fosil yakıtlara göre neredeyse iki kat daha fazla ilgi çekiyor.
“Güneş üzümlerinde ambargo yok ve rüzgar üzümlerinde abluka yok,” dedi.
Enerji bağımsızlığı için yedi maddeli plan
Fosil yakıtlardan kesinti için planın bir parçası olarak BM Genel Sekreteri yedi önemli adımı öne çıkardı:
1: Emisyonlar derhal zirve yapmalı ve bu on yılda sıfır net emisyona ulaşmak için keskin bir şekilde düşmeli. G20 ülkeleri küresel emisyonların yüzde 80’inden sorumlu olarak önderlik etmeli. Metan gazının karbondioksitten yaklaşık 80 kat daha fazla ısı tuttuğu ancak atmosferde on yıllar içinde parçalandığı önlemler arasında yer almalı.
“Dünya kurşunlu benzini terk etti. Ozon deliği yaratan kimyasalları ortadan kaldırdık. Metan kirliliği sıradaki olmalı,” dedi.
2: Temiz enerji projeleri teşvik edilmeli ve fosil yakıt projelerine kamu sübvansiyonları durdurulmalı. “Sekiz büyük fosil yakıt şirketi bu yılın ilk çeyreğinde ekstra 6,5 milyar dolar kazandı… Hükümetleri bunları vergilendirmeye çağırıyorum,” dedi.
3: Her büyük yapay zeka şirketi veri merkezlerinin karbon, su ve toprak ayak izi dahil tam çevresel etkilerini “ölçmeli ve kamuoyuna açıklamalı” ve 2030 itibarıyla her veri merkezini yenilenebilir enerjiyle çalıştırmaya taahhüt etmeli. “Açık zamanı geldi,” dedi.
2030 itibarıyla yapay zeka veri merkezleri, Sahra altı Afrika’nın 1,3 milyar vatandaşının bir yıl boyunca temel su ihtiyacını karşılayacak kadar su kullanabilecek.
4: “Kalkınmadan yok sızma:” Guterres, işçileri ve toplulukları destekleyen ve gelişmekte olan ülkeleri de kapsayan bir temiz enerji geçişi için daha fazla destek çağrısı yaptı. “Geçiş artık sorgulanmıyor,” diye ekledi: “Ya yönetilecek ya da kaotik olacak, adil veya eşit olacak, istikrar veya daha fazla bölünme kaynağı olacak; ve bu seçimler hala bizde.”
5: İklim kaosundan en çok etkilenenleri koruyun: Uyum yardımı hayat kurtarır, evleri ve toplulukları korur, ekonomilerin şokları emmesine yardımcı olur ve toplumları bir arada tutar. Gelişmiş ülkeler uyum finansmanını ikiye katleme ve üçe katleme yolunda somut adımlar atmalı.
6: Fosil yakıtları terk etmeyi ve yeşil geçişi hızla ve büyük ölçekte desteklemek için adil finansman sağlanmalı. Çok sayıda gelişmekte olan ülke, daha zengin ekonomilere göre iki ila üç kat daha yüksek borçlanma maliyetiyle karşı karşıya.
Afrika ülkeleri dünyanın en iyi güneş kaynaklarının yüzde 60’ına sahip olmasına rağmen küresel temiz enerji yatırımının sadece yüzde iki alıyor.
Guterres, Dünya Bankası gibi çok taraflı kalkınma bankalarının 600-800 milyar dolar ekstra borçlanma kapasitesine dikkat çekti ve bunun “agresif bir şekilde” geleceğin altyapısını ve iklim uyumunu finanse etmek için kullanılması gerektiğini vurguladı.
Aynı zamanda, gelişmiş ülkeler Kayıp ve Zarara Mücadele Fonu ve Yeşil İklim Fonu dahil olmak üzere vaatlerini yerine getirmeli ve gelişmekte olan ülkeler için taahhüt edilen 300 milyar doların 2035 yılına kadar yıllık 1,3 trilyon doları harekete geçirmek için somut adımlarla birlikte sunulması gerektiğini belirtti.
7: Bilimi doğrunun ve erken uyarı sistemlerinin temeli olarak desteklemeye ve iklim yanlış bilgileriyle mücadele etmeye çağırdı. “Dezenformasyon, iklim eylemini geciktirmek, çıkarları sağlamlaştırmak ve güveni zayıflatmak amacıyla kasıtla yayılıyor,” dedi.
İnsan hakları savunucuları ve iklim ile çevre konusunda haber yapan gazeteciler korunmalı ve kurumlara olan güven artırılmalı. BM, UNESCO ve Brezilya’nın liderliğindeki İklim Değişikliği Bilgi Bütünlüğü Girişimi’ne dikkat çekti.
Kew bahçelerinden bir uyarı
Günün ilerleyen saatlerinde Kew Ödülü’nü alan Guterres, Kraliyet Botanik Bahçesi’ni küresel bir bilim ve koruma merkezi olarak övdü, ancak iklim krizinin doğaya zarar vermeye devam ettiğini belirtti. 2022 kuraklığında Kew’den 400’den fazla ağaç kaybına ve birçok türün karşı karşıya olduğu artan risklere dikkat çekerek, doğanın ve insanlığın kaderinin ayrılmaz olduğunu söyledi.
Fosil yakıtlara olan bağımlılığı sonlandırma ve yenilenebilir enerjiye geçişi hızlandırma çabasının ormanları korumak, ekosistemleri onarmak, okyanusları korumak ve bilimi savunmakla el ele yürütülmesi gerektiğini vurguladı. “İklim krizi Kew’in büyük ağaçlarına geldiğinde, bu hepimiz için bir uyarıdır,” dedi.
